Tłocznia gazu – kto jest kim? Właściciel, zarządca, użytkownik i operator
Tłocznia gazu to nie tylko urządzenia, rurociągi i systemy zabezpieczeń. To również konkretne role, którym przypisane są różne zadania i zakresy odpowiedzialności. Właściciel, zarządca, użytkownik i operator nie zawsze oznaczają ten sam podmiot – a właściwe rozróżnienie tych funkcji ma znaczenie dla bezpieczeństwa, eksploatacji i organizacji działania tłoczni.
Czym jest tłocznia Gazu?
Tłocznia gazu jest instalacją stosowaną przy:
- przesyłaniu gazu rurociągami,
- tłoczeniu gazu z rurociągu do zbiorników gazu lub ze zbiorników do rurociągu.
Funkcje te mogą być realizowane jednocześnie lub zamiennie.
Takie ujęcie tłoczni znajdziemy w normie PN-EN 12583:2005 „Systemy dostawy gazu – Tłocznie – Wymagania funkcjonalne”.
Norma ta ma szczególne znaczenie, ponieważ została wprost przywołana w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie. Zgodnie z § 78 tego rozporządzenia tłocznie gazu powinny spełniać wymagania dotyczące ich budowy i eksploatacji określone w Polskiej Normie dotyczącej tłoczni gazu jako elementu systemu dostaw gazu. W załączniku nr 1 do rozporządzenia wskazano w tym miejscu właśnie PN-EN 12583:2005.
Samo rozporządzenie zawiera również własną definicję tłoczni gazu.
Zgodnie z § 2 pkt 35 jest to:
„zespół urządzeń do sprężania, regulacji i bezpieczeństwa wraz z instalacjami zasilającymi i pomocniczymi, spełniający oddzielnie lub równocześnie funkcje: przetłaczania gazu ziemnego, podwyższania ciśnienia gazu ziemnego ze złóż i magazynów gazu oraz zatłaczania gazu ziemnego do tych magazynów”.
Obie definicje opisują więc ten sam rodzaj obiektu, ale robią to z nieco innej perspektywy. Norma wskazuje przede wszystkim funkcje tłoczni, natomiast rozporządzenie dodatkowo określa elementy, które tworzą ten obiekt: urządzenia do sprężania, regulacji i bezpieczeństwa oraz instalacje zasilające i pomocnicze.
Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa.
Pozwala bowiem określić, co należy traktować jako tłocznię gazu, a następnie przypisać określonym podmiotom obowiązki związane z organizacją, utrzymaniem i eksploatacją urządzeń oraz instalacji tworzących ten obiekt.
W normie dotyczącej tłoczni pojawiają się cztery istotne role:
właściciel, zarządca, użytkownik i operator.
Choć w praktyce jedna organizacja może pełnić kilka z tych funkcji jednocześnie, nie należy automatycznie traktować tych pojęć jako synonimów.
Właściciel
Najprościej mówiąc, właścicielem jest podmiot lub osoba, której tłocznia jest własnością.
Zakres prawa własności określa art. 140 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem:
„W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.”
Właściciel jest więc podmiotem, któremu przysługuje prawo własności tłoczni. Nie oznacza to jednak automatycznie, że osobiście nią zarządza albo prowadzi jej bieżącą eksploatację. Czynności te mogą zostać powierzone innym podmiotom.
Zarządca
Pojęcie zarządcy wymaga odróżnienia od właściciela.
W odniesieniu do obiektu budowlanego pomocne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 sierpnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 2891/17.
Sąd wskazał, że zarządcą obiektu budowlanego w rozumieniu regulacji Prawa budowlanego jest podmiot, który uzyskuje prawo zarządzania obiektem będącym cudzą własnością, w imieniu własnym i z wyłączeniem właściciela.
Źródłem takiego zarządu może być między innymi umowa cywilnoprawna, akt administracyjny albo orzeczenie sądu.
W praktyce oznacza to, że właściciel tłoczni może pozostawać jej właścicielem, natomiast wykonywanie określonych czynności związanych z zarządzaniem obiektem może zostać powierzone innemu podmiotowi.
Użytkownik
Kolejnym pojęciem występującym w normie jest użytkownik.
W odniesieniu do tłoczni gazu norma określa użytkownika jako osobę, która zarządza i kieruje pracą tłoczni. Osobą tą może być spółka, zarządca lub właściciel.
To bardzo istotne rozróżnienie.
Użytkownik nie musi być więc właścicielem tłoczni. Z punktu widzenia funkcjonowania obiektu kluczowe jest to, że jest podmiotem odpowiedzialnym za zarządzanie i kierowanie jego pracą.
Nie należy przy tym utożsamiać automatycznie tego normowego pojęcia „użytkownika” z instytucją prawa rzeczowego określoną w Dziale II Kodeksu cywilnego dotyczącym użytkowania. Są to pojęcia funkcjonujące w różnych kontekstach.
Operator
Pozostaje jeszcze operator.
Tłocznia gazu jest obiektem sieci gazowej. Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych zalicza do obiektów sieci gazowej między innymi gazociągi, przyłącza gazowe, stacje gazowe, tłocznie gazu oraz magazyny gazu wraz z układami rurowymi i instalacjami towarzyszącymi.
Definicję operatora sieci gazowej znajdziemy natomiast w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie i eksploatacji sieci gazowych oraz uruchamianiu instalacji gazowych gazu ziemnego.
Zgodnie z § 2 pkt 3:
„operator sieci gazowej – przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się transportem gazu ziemnego, odpowiedzialne za bezpieczeństwo funkcjonowania sieci gazowej, eksploatację, konserwację, remonty oraz niezbędną rozbudowę tej sieci, w tym połączeń z innymi sieciami gazowymi”.
Już sama definicja pokazuje, że rola operatora jest bezpośrednio związana z bezpieczeństwem funkcjonowania sieci gazowej i jej eksploatacją.
Co ważne, operator nie musi być właścicielem każdego obiektu wchodzącego w skład sieci. Własność obiektu i odpowiedzialność wynikająca z pełnienia funkcji operatora to dwa odrębne zagadnienia.
Jak może to wyglądać w praktyce?
Posłużmy się prostym przykładem.
Firma X wybudowała tłocznię gazu i jest jej właścicielem.
Zarządzanie obiektem powierzono podmiotowi Y, który pełni funkcję zarządcy.
Za zarządzanie i kierowanie bieżącą pracą tłoczni odpowiada podmiot Z, będący jej użytkownikiem w rozumieniu normy.
Jednocześnie tłocznia stanowi element sieci gazowej, dla której funkcjonuje właściwy operator sieci gazowej.
Role te mogą być rozdzielone pomiędzy kilka podmiotów, ale mogą się również łączyć. Właściciel może być jednocześnie użytkownikiem czy operatorem, jeżeli spełnia warunki wynikające z odpowiednich przepisów i rzeczywiście wykonuje przypisane danej funkcji zadania.
Dlaczego ten podział jest tak ważny?
Ponieważ samo ustalenie, kto jest właścicielem tłoczni, nie odpowiada jeszcze na pytanie, kto odpowiada za jej eksploatację, organizację określonych prac, bezpieczeństwo sieci czy kierowanie pracą obiektu.
A właśnie na styku tych ról najłatwiej o nieporozumienie dotyczące zakresu odpowiedzialności.
Podział ról nie jest więc wyłącznie zagadnieniem organizacyjnym i bezpieczeństwa. Może mieć również realne znaczenie dla sposobu kształtowania kosztów funkcjonowania tłoczni w zmieniającym się otoczeniu prawnym i podatkowym.
Dlatego w kolejnym artykule przyjrzymy się obowiązkom przypisanym poszczególnym uczestnikom procesu bezpieczeństwa tłoczni gazu: właścicielowi, zarządcy, użytkownikowi i operatorowi.
Czy w Twojej organizacji role i zasady pracy przy urządzeniach energetycznych są jednoznaczne?
Bezpieczeństwo nie kończy się na wskazaniu właściciela, użytkownika czy operatora. Równie ważne jest właściwe określenie urządzeń energetycznych, odpowiedzialności osób, zasad organizacji prac oraz dokumentacji, według której prace są rzeczywiście wykonywane.
Sekura Medio wspiera zakłady w porządkowaniu bezpieczeństwa urządzeń energetycznych – od identyfikacji i oceny dokumentacji, przez instrukcje eksploatacji i IOBP, aż po szkolenia, wdrożenie przyjętych zasad i audyt ich stosowania.
Jeżeli chcesz sprawdzić, czy organizacja pracy i dokumentacja w Twoim zakładzie odpowiadają rzeczywistemu sposobowi eksploatacji urządzeń, zobacz: