Instrukcje eksploatacji i IOBP w oczyszczalniach ścieków. Gdzie naprawdę leży obowiązek?
W wielu zakładach, szczególnie w branży wodno-kanalizacyjnej, wciąż pojawia się wątpliwość: czy każda maszyna, urządzenie czy instalacja w oczyszczalni ścieków musi mieć własną instrukcję eksploatacji i instrukcję organizacji bezpiecznej pracy (IOBP)?
Odpowiedź nie jest oczywista, ale przepisy dają tu jednoznaczne wskazówki.
👉 Jeśli masz dokumentację „na wszelki wypadek” albo odwrotnie – nie masz pewności, czy czegoś nie brakuje – to dokładnie z takimi dylematami zgłaszają się do nas oczyszczalnie i zakłady wod-kan.
Ostatnio w jednej z oczyszczalni padło pytanie:
„Czy naprawdę musimy mieć te wszystkie instrukcje eksploatacji i IOBP?”
Zamiast odpowiedzi „tak lub nie”, zrobiłem krótką analizę przepisów i praktyki. Bo czasem warto oddzielić to, co naprawdę obowiązkowe, od tego, co tylko „dla świętego spokoju”.
👇 Przeczytaj artykuł i sprawdź, czy Twój zakład ma dokumentację zgodną z prawem.
Co rzeczywiście nakazują przepisy
Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie BHP w oczyszczalniach ścieków jest rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 października 1993 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w oczyszczalniach ścieków. To właśnie ten dokument określa, jakie instrukcje i opracowania musi posiadać oczyszczalnia, m.in.:
- instrukcję eksploatacji całej oczyszczalni wraz ze schematem technologicznym,
- instrukcję BHP dla całego obiektu,
- instrukcje stanowiskowe obsługi maszyn, urządzeń i instalacji,
- plan ratownictwa chemicznego,
- instrukcję przeciwpożarową,
- instrukcję udzielania pierwszej pomocy,
- tablice ostrzegawcze i sprzęt ratunkowy,
- ocenę zagrożenia wybuchem,
- projekt organizacji robót.
Warto zwrócić uwagę, że przepis nie nakazuje opracowywania Instrukcji Eksploatacji Urządzeń Energetycznych (IEUE) ani Instrukcji Organizacji Bezpiecznej Pracy (IOBP).
Wystarczające są instrukcje stanowiskowe oraz te wymienione powyżej.
👉 To właśnie w tym miejscu najczęściej powstają nadmiarowe instrukcje albo – przeciwnie – luki w dokumentacji. Podczas audytów Sekura Medio bardzo często porządkujemy ten obszar już na etapie interpretacji przepisów.
Gdzie kończy się rozporządzenie z 1993 r., a zaczyna obowiązek w zakresie urządzeń energetycznych.
Rozporządzenie z 1993 r. obejmuje urządzenia i instalacje technologiczne związane z procesem oczyszczania ścieków. Nie dotyczy natomiast urządzeń zasilania w energię elektryczną, a to właśnie w tym obszarze obowiązują inne przepisy.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych, każdy zakład eksploatujący urządzenia energetyczne (np. rozdzielnice, transformatory, sprężarki, stacje zasilania) musi posiadać:
- Instrukcję eksploatacji urządzeń energetycznych (IEUE),
- Instrukcję organizacji bezpiecznej pracy (IOBP).
Obowiązek ten dotyczy nie tylko energetyki zawodowej, ale też wszystkich obiektów, w których eksploatuje się urządzenia energetyczne, w tym oczyszczalni ścieków, stacji uzdatniania wody i pompowni.
👉 Ten fragment przepisów jest jednym z najczęściej sprawdzanych podczas kontroli PIP – zwłaszcza tam, gdzie urządzenia energetyczne „przy okazji” obsługują proces technologiczny.
A co z częścią wodociągową?
W przypadku urządzeń i instalacji związanych z dostarczaniem wody, przepisy z 1993 r. o oczyszczalniach ścieków w ogóle nie mają zastosowania. Oznacza to, że pracodawca ma obowiązek zidentyfikować wszystkie urządzenia energetyczne, a następnie opracować dla nich właściwe instrukcje zgodnie z rozporządzeniem Ministra Energii z 2019 r.
W praktyce, jeśli zakład łączy funkcje oczyszczalni ścieków i zakładu wodociągowego – dokumentacja BHP powinna być podzielona:
- dla części oczyszczalni – zgodnie z rozporządzeniem z 1993 r.,
- dla części energetyczno-wodociągowej – zgodnie z rozporządzeniem z 2019 r.
Instrukcja producenta ≠ Instrukcja eksploatacji
To jedno z najczęstszych źródeł nieporozumień w zakładach. Instrukcja producenta to dokument techniczny, który opisuje budowę, obsługę i konserwację urządzenia w sposób ogólny, niezależny od warunków lokalnych.
Instrukcja eksploatacji natomiast:
- określa sposób użytkowania w konkretnym zakładzie,
- uwzględnia zagrożenia występujące w miejscu pracy,
- opisuje procedury awaryjne, środki ochrony, kwalifikacje obsługi.
Krótko mówiąc:
producent opisuje jak działa urządzenie, a pracodawca – jak bezpiecznie z niego korzystać w konkretnych warunkach zakładu.
👉 Jeżeli w Twoim zakładzie instrukcja eksploatacji to tylko załączona karta producenta – warto to sprawdzić zanim zrobi to inspektor PIP.
Dlaczego warto to uporządkować
Nieprawidłowa interpretacja obowiązków dokumentacyjnych to częsta przyczyna niezgodności podczas kontroli PIP. Również wewnętrzne audyty BHP pokazują, że zakłady często mają nadmiarowe dokumenty lub odwrotnie, brakuje im tych, które rzeczywiście wynikają z przepisów.
Dlatego warto:
- przeprowadzić przegląd istniejących instrukcji,
- zidentyfikować urządzenia energetyczne,
- opracować brakujące instrukcje eksploatacji i IOBP tylko tam, gdzie są wymagane.
W oczyszczalniach ścieków obowiązek posiadania instrukcji eksploatacji i IOBP nie jest powszechny, ale dotyczy wszystkich urządzeń energetycznych. Znajomość granicy pomiędzy zakresem rozporządzenia z 1993 r. a obowiązkami wynikającymi z rozporządzenia Ministra Energii z 2019 r. pozwala uniknąć zarówno braków w dokumentacji, jak i niepotrzebnych opracowań.
Sekura Medio – praktyczne wsparcie w dokumentacji dla urządzeń energetycznych
Sekura Medio – praktyczne wsparcie w dokumentacji dla urządzeń energetycznych
Zespół Sekura Medio wspiera zakłady wodno-kanalizacyjne, produkcyjne, logistyczne i przemysłowe w opracowaniu dokumentacji BHP, w tym:
- instrukcji eksploatacji urządzeń energetycznych (IEUE),
- instrukcji organizacji bezpiecznej pracy (IOBP),
- przeglądów i identyfikacji urządzeń energetycznych oraz istniejącej dokumentacji pod kątem kontroli PIP.
👉 Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja dokumentacja rzeczywiście spełnia wymagania przepisów – a nie tylko „dobrze wygląda w segregatorze” – SKONTAKUJ SIĘ.
💡 Artykuł opracował: Krzysztof Dudziak – doradca ds. BHP, PPOŻ w Sekura Medio | www.sekuramedio.pl
FAQ – Instrukcje eksploatacji i IOBP w oczyszczalniach ścieków
Czy każda oczyszczalnia ścieków musi mieć instrukcję eksploatacji?
Tak, ale nie dla każdego urządzenia osobno. Przepisy wymagają instrukcji eksploatacji całej oczyszczalni oraz instrukcji stanowiskowych obsługi maszyn i instalacji, zgodnie z rozporządzeniem z 1 października 1993 r.
Czy IOBP jest obowiązkowa w oczyszczalni ścieków?
IOBP jest obowiązkowa tylko dla urządzeń energetycznych. Wynika to z rozporządzenia Ministra Energii z 28 sierpnia 2019 r. i dotyczy m.in. rozdzielnic, transformatorów, sprężarek i stacji zasilania.
Jakie instrukcje BHP są obowiązkowe w oczyszczalni ścieków?
Obowiązkowe są m.in.: instrukcja eksploatacji oczyszczalni, instrukcja BHP obiektu, instrukcje stanowiskowe, instrukcja ppoż., plan ratownictwa chemicznego, instrukcja pierwszej pomocy oraz dokumentacja zagrożeń (np. wybuchowych).
Czy instrukcja producenta wystarcza jako instrukcja eksploatacji?
Nie. Instrukcja producenta nie spełnia wymagań instrukcji eksploatacji BHP. Instrukcja eksploatacji musi uwzględniać lokalne warunki pracy, zagrożenia i procedury obowiązujące w danym zakładzie.
Kiedy oczyszczalnia musi mieć IEUE?
Instrukcja eksploatacji urządzeń energetycznych (IEUE) jest wymagana zawsze wtedy, gdy w zakładzie eksploatowane są urządzenia energetyczne – niezależnie od tego, czy są one częścią procesu technologicznego oczyszczania.
Czy część wodociągowa podlega tym samym przepisom co oczyszczalnia?
Nie. Część wodociągowa nie podlega rozporządzeniu z 1993 r. Dla niej obowiązują przepisy dotyczące urządzeń energetycznych, w tym konieczność posiadania IEUE i IOBP.
Czy można mieć jedną instrukcję dla całego zakładu wod-kan?
Nie jest to zalecane. Dokumentacja powinna być rozdzielona zgodnie z zakresem przepisów: osobno dla części oczyszczalni, osobno dla urządzeń energetycznych i wodociągowych.
Jakie błędy najczęściej wykrywa PIP w oczyszczalniach ścieków?
Najczęstsze nieprawidłowości to brak IEUE i IOBP dla urządzeń energetycznych, traktowanie instrukcji producenta jako instrukcji BHP oraz nadmiarowe lub niespójne instrukcje.
Czy nadmiar instrukcji może być problemem?
Tak. Zbyt rozbudowana i nieczytelna dokumentacja może być uznana za nieskuteczną, zwłaszcza jeśli pracownicy nie znają jej treści lub nie stosują jej w praktyce.
Jak sprawdzić, czy dokumentacja BHP w oczyszczalni jest prawidłowa?
Najlepszym rozwiązaniem jest przegląd dokumentacji pod kątem aktualnych przepisów, zakresu urządzeń energetycznych oraz realnych warunków pracy – najlepiej przed kontrolą PIP.